જૈન ભાઈ બીજનું મૂળ અને મહાવીર નિર્વાણ પછીની સાંત્વના

જૈન પરંપરામાં ભાઈ બીજનો દિવસ મહાવીર સ્વામીના નિર્વાણ પછી સુદર્શનાએ પોતાના ભાઈ નંદિવર્ધનને સાંત્વના આપવાના પ્રસંગ સાથે જોડાયેલો છે. મહાવીર સ્વામી, 24મા તીર્થંકર, પાવાપુરીમાં નિર્વાણ પ્રાપ્ત કર્યા બાદ સુદર્શનાએ ભાઈ નંદિવર્ધનને આ દુઃખ સહન કરવા માટે પ્રેરણા આપી હતી, જે ભાઈ-બહેનના પ્રેમ અને બંધુત્વનું પ્રતીક છે. આ દિવસ ભાઈ-બહેન વચ્ચેના પ્રેમ અને સ્નેહને ઉજાગર કરતો તહેવાર છે, જેમાં ભાઈ બહેન એકબીજાની લંબાયેલી દીર્ઘાયુષ્ય અને સુખ-શાંતિ માટે પ્રાર્થના કરે છે. ભાઈ બીજનો તહેવાર ખાસ કરીને કાર્તિક માસની અમાવસ્યાની સાથે જોડાયેલો છે, જે મહાવીર સ્વામીના નિર્વાણનો દિવસ પણ છે. આ દિવસે જૈન સમાજમાં ભાઈ-બહેન એકબીજાને ભેટો આપે છે અને પરસ્પર સ્નેહ દર્શાવે છે, જે સુદર્શનાની ભાઈ નંદિવર્ધનને આપેલી સાંત્વનાની યાદગાર છે. આ રીતે, ભાઈ બીજનું જૈન મૂળ તીર્થંકર મહાવીર સ્વામીના નિર્વાણ પછીના આઘાતમાં ભાઈ-બહેનના પ્રેમ અને સહકારની ભાવનાને ઉજવવાનું છે, જે જૈન ધર્મના બંધુત્વ અને પરસ્પર સન્માનના મૂલ્યોને પ્રગટાવે છે. સ્થાનિક જૈન સંઘોના પંચાંગ પ્રમાણે તહેવારનો દિવસ એક દિવસ આગળ-પાછળ થઈ શકે છે, પરંતુ મૂળ તિથિ કાર્તિક અમાવસ્યા જ રહે છે.