દરરોજ સ્વમિલન કરવાથી કેટલો પાપ થાય છે અને તે પાપ દૂર કરવા માટે કેટલો પુણ્ય કરવો પડે? પાઠશાળાનાં બાળકો માટે સરળ ભાષામાં સમજાવો.

પહેલાં ગણિત સુધારીએ

નવ તત્ત્વોમાં પુણ્ય અને પાપ બે અલગ તત્ત્વ છે. પુણ્ય શુભ કર્મ બાંધે છે, પાપ અશુભ — એક બીજાને ભૂંસતું નથી. એટલે 'આટલું દાન કરીશ તો આટલું પાપ કપાઈ જશે' એ હિસાબ શાસ્ત્રનો નથી.

બંધાયેલું કર્મ ખરે છે નિર્જરાથી :

• આલોચના — ગુરુ ભગવંત પાસે સરળ ભાવે કબૂલ કરવું;
• પ્રાયશ્ચિત્ત — તેઓ જે આપે તે સ્વીકારવું;
• પ્રતિક્રમણ — રોજ દેવસિ-રાઇ, પખવાડિયે પક્ખી, ચૌમાસી અને વર્ષે સંવત્સરી;
• તપ — બાહ્ય છ અને અભ્યંતર છ, કુલ બાર પ્રકારે.

અને નવો પ્રવાહ અટકે છે સંવરથી — એટલે કે નિયમ, વ્રત અને સંયમથી.

આ વિષય ક્યાં બેસે છે

જૈન દૃષ્ટિએ આ શીલ અને બ્રહ્મચર્યનો વિષય છે. ગૃહસ્થ માટે ચોથું અણુવ્રત સ્વદારા-સંતોષ / પરસ્ત્રી-ત્યાગનું છે, અને અઢાર પાપસ્થાનકોમાં 'અબ્રહ્મ' એક પાપસ્થાનક ગણાયું છે. વિષય ઇન્દ્રિય-સંયમનો છે — શરીરની નિંદાનો નહીં.

પરંપરાએ આ માટે નવ વાડ (બ્રહ્મચર્યની નવ વાડો) આપી છે — એટલે કે જે સંજોગો મનને એ તરફ ખેંચે છે તેમનાથી પહેલેથી અંતર રાખવું. આજની ભાષામાં એનો સીધો અર્થ છે : શું જોવાય છે, શું વંચાય છે, એકાંતમાં કેટલો સમય જાય છે, અને દિવસ કેવી રીતે ભરાયેલો રહે છે.

શું કરવું — ક્રમમાં

1. અતિશય ગ્લાનિમાં ન પડવું. ગ્લાનિ પોતે એક કષાય છે અને એ પણ કર્મ બાંધે છે. ભૂલનો ખેદ જોઈએ, પોતાની જાત પ્રત્યે તિરસ્કાર નહીં.
2. આલોચના — યોગ્ય ગુરુ ભગવંત પાસે સરળતાથી કહેવું અને પ્રાયશ્ચિત્ત લેવું. શાસ્ત્રમાં આ જ પ્રથમ ઉપાય છે.
3. રોજ પ્રતિક્રમણ, અને એમાં અતિચાર બોલતી વખતે ખરેખર પોતાનો દિવસ સામે રાખવો.
4. નિયમ લેવો — નાનો, પળાય એવો, અને સમય-મર્યાદાવાળો. મોટો નિયમ લઈને તોડવા કરતાં નાનો નિયમ પાળવો ચઢિયાતો છે.
5. સંજોગો બદલવા — સ્વાધ્યાય, તપ, સેવા, રમત, અને દિવસનું નિયમિત સમયપત્રક. બ્રહ્મચર્યની વાડોનો વ્યાવહારિક અર્થ આ જ છે.

કર્મબંધ ભાવ પર આધાર રાખે છે

એ પણ સમજવા જેવું છે કે બંધની તીવ્રતા અધ્યવસાય — ભાવ અને કષાયની તીવ્રતા — પર આધાર રાખે છે, ક્રિયાની ગણતરી પર નહીં. એટલે જ કોઈ આંકડો આપી શકાય નહીં, અને જે આંકડો આપે તે શાસ્ત્ર નહીં, અનુમાન છે.

અમારી લાઇબ્રેરીમાંથી

• બ્રહ્મચર્ય વ્રત — જૈન શ્રેયસ્કર મંડળ (1929)
• શ્રાવક ના બાર વ્રત તથા અન્ય નિયમો — દીપરત્નસાગર
• સમ્યક્ત્વ મૂલ 12 વ્રત 124 અતિચાર — મલયકીર્તિવિજય

Related: દરરોજ હાથ ધોવા જેવી આદત કરવાથી કેટલો પાપ થાય છે અને તે સાફ કરવા માટે કેટલો પણ્ય કરવો...