જૈન ધર્મમાં કાળી ચૌદસ શું છે અને તે કેવી રીતે ઉજવાય છે?

જૈન પરંપરામાં કાળી ચૌદસ એ મહાવીર સ્વામીના નિર્વાણ પહેલાંની રાત છે, જે કાર્તિક માસની અમાવાસ્યાની રાત્રિ (આશો વદ અમાસ) સાથે સંકળાયેલી છે અને 2026માં આ દિવસ 8 નવેમ્બર છે. આ રાત્રે ભગવાન મહાવીર સ્વામી પાવાપુરીમાં નિર્વાણ પ્રાપ્ત કર્યા હતા, જે 24મા તીર્થંકર તરીકે જૈન ધર્મમાં અત્યંત પવિત્ર ગણાય છે. કાળી ચૌદસની રાતે જૈનો અંતિમ દેશના (ઉત્તરાધ્યયન સૂત્ર) દ્વારા ભગવાનના જીવન અને ઉપદેશોને યાદ કરે છે, જેમાં તેમના નિર્વાણ પહેલાંના પ્રસંગો અને શીખવણીઓનું વર્ણન થાય છે. આ સૂત્રોમાં મહાવીર સ્વામીના અંતિમ દિવસો, તેમના શિષ્યો સાથે સંવાદ અને તપસ્યાનું મહત્વ દર્શાવવામાં આવે છે. આ અવસર પર શ્રાવક-શ્રાવિકાઓ ઉપવાસ, પ્રતિક્રમણ અને ધ્યાન દ્વારા આત્મા શુદ્ધિ માટે પ્રયત્ન કરે છે. કાળી ચૌદસ જૈન ધર્મમાં નિર્વાણ કાળનું સ્મરણ અને આધ્યાત્મિક ઉન્નતિ માટેનું મહત્વપૂર્ણ તહેવાર છે, જે દિવાનાં પ્રકાશોત્સવ (દિવાળી) સાથે પણ જોડાયેલું છે. સ્થાનિક સંઘો અને પંચાંગો આ તિથિને એક દિવસ આગળ-પાછળ કરી શકે છે, પરંતુ મૂળ તિથિ કાર્તિક અમાવાસ્યા જ રહે છે.