દશલક્ષણ પર્વ

દશલક્ષણ પર્વ દિગંબરો દ્વારા શ્વેતાંબર જૈનો દ્વારા પર્યુષણ તરીકે পালন કરવામાં આવતો સમાન ઋતુનો અવલોકન છે. આ પર્વ આઠ દિવસની જગ્યાએ દસ દિવસ ચાલે છે અને તેમાં શ્વેતાંબર અવલોકન જેવું બંધારણ નથી: દરેક દિવસ દશ લક્ષણોમાંથી એકને સમર્પિત હોય છે — ધર્મના નિર્ધારક લક્ષણો, એક સમયે એક લક્ષણ.

ક્યારે આવે છે

દશલક્ષણ શ્વેતાંબર પર્યુષણના સંવત્સરી સમાપ્ત થયા પછીના દિવસે શરૂ થાય છે, તેથી બંને અવલોકન એક સાથે નહીં પરંતુ સતત ચાલે છે. ૨૦૨૬માં તે ૧૬ થી ૨૫ સપ્ટેમ્બર સુધી ચાલે છે, અનંત ચતુર્દશી પર સમાપ્ત થાય છે, અને ક્ષમાવાણી — દિગંબર ક્ષમાશીલતા દિવસ — ૨૬ સપ્ટેમ્બરે આવે છે.

દસ ગુણો

દરેક ગુણની શરૂઆત ઉત્તમ થી થાય છે, "સર્વોચ્ચ", જે દર્શાવે છે કે અહીં ગુણનો સંપૂર્ણ સ્વરૂપ સમજાવવામાં આવ્યો છે, સામાન્ય દૈનિક સ્વરૂપ નહીં. આ યાદી તત્ત્વાર્થ સૂત્ર અનુસાર છે.

દિવસમાં એક ગુણ કેમ

દસ દિવસનો સ્વરૂપ એક શિક્ષણ સાધન છે. સમગ્ર ધર્મને એકસાથે લેવું સહમતિ લાવે છે અને કોઈ ફેરફાર નથી; એક દિવસ માટે વિનમ્રતા લેવી, અને સાંજના ઉપદેશમાં પૂછવું કે સવારેથી ગર્વ ક્યાં દેખાયો, તે ટાળવું વધુ મુશ્કેલ છે.

ક્રમ પણ અનિયમિત નથી. ક્ષમા પહેલા આવે છે કારણ કે જૈન મનશાસ્ત્રમાં ક્રોધને ચાર કશયમાં પ્રથમ માનવામાં આવે છે — ક્રોધ, ગર્વ, છળ અને લોભના વાસનાઓ — અને પ્રથમ ચાર દિવસો તે ક્રમમાં જવાબ આપે છે: ક્રોધ સામે ક્ષમા, ગર્વ સામે મર્દવ, છળ સામે અર્જવ, લોભ સામે શૌચ.

દિવસો કેવી રીતે રાખવામાં આવે

દૈનિક રૂપરેખા મંદિર પૂજા અને ઉપદેશ પર કેન્દ્રિત છે. દિગંબર પાલન ખાસ કરીને મૂર્તિનું અભિષેક અને સવારે કરવામાં આવતી પૂજા પર ભાર મૂકે છે, ત્યારબાદ દિવસના ગુણ પર શાસ્ત્રીય ઉપદેશ થાય છે. ઘણા દિગંબર સમુદાયો દસ દિવસમાં તત્ત્વાર્થ સૂત્રનું વाचन કરે છે.

ઉપવાસ શ્વેતાંબર પાલન જેવી જ ક્રમબદ્ધ પદ્ધતિ અનુસાર થાય છે — ઉપવાસ, એકાસણું અને આયંબિલ ક્ષમતા મુજબ, અને ચૌવિહાર વ્યાપક રીતે રાખવામાં આવે છે. કેટલાક સંપૂર્ણ દસ દિવસ રાખે છે. શબ્દો અહીં સમજાવવામાં આવ્યા છે.

અનંત ચતુર્દશી

દસમો અને અંતિમ દિવસ અનંત ચતુર્દશી છે, જે પર્વના સૌથી વિસતૃત પૂજાથી ચિહ્નિત છે. ઘણા સ્થળોએ આ દિવસે શોભાયાત્રા પણ થાય છે, અને તે રાખનારા માટે અનંત વ્રત કરવામાં આવે છે.

ક્ષમાવાણી

આ દિવસ પછી ક્ષમાવાણી આવે છે, દિગંબર ક્ષમાવાણીનો દિવસ — સંવત્સરીનો સમકક્ષ. આ પ્રથા સમાન છે: માફી માંગવી અને આપવી, વ્યક્તિગત રીતે, નજીકના અને સૌથી વધુ ખોટ પહોંચાડનારાઓથી શરૂ કરીને. સૌથી વધુ વપરાતા શબ્દો ઉત્તમ ક્ષમા છે, જોકે મિચ્છામિ દુક્કડમ્ સર્વત્ર સમજાય છે.

દિગંબર અને શ્વેતાંબર: શું ભિન્ન છે

ફર્ક સ્વરૂપમાં છે, સિદ્ધાંતમાં નહીં. બંને પરંપરાઓ આ ઋતુને વર્ષનો ઉપવાસ, શાસ્ત્ર અધ્યયન અને હિસાબ-કિતાબ નિકાલવાનો અવસર માનવે છે, અને બંને અંતે દરેક જીવિત પ્રાણી પાસેથી ક્ષમા માંગે છે.