દશલક્ષણ પર્વ

દશલક્ષણ પર્વ દિગંબરો દ્વારા શ્વેતાંબર જૈનોએ જે પર્યુષણ તરીકે રાખે છે તે જ ઋતુનું અવલોકન છે. તે આઠ દિવસની જગ્યાએ દસ દિવસ ચાલે છે અને તેમાં શ્વેતાંબર અવલોકન જેવું બંધારણ નથી: દરેક દિવસ દશ લક્ષણમાંથી એકને સમર્પિત હોય છે — ધર્મના નિર્ધારક લક્ષણો, એક સમયે એક.

તે ક્યારે આવે છે

દશલક્ષણ શ્વેતાંબર પર્યુષણના સંવત્સરી સમાપ્ત થયા પછીના દિવસે શરૂ થાય છે, તેથી બંને અવલોકનો સાથે નહીં પરંતુ એક પછી એક ચાલે છે. ૨૦૨૬માં તે ૧૬ થી ૨૫ સપ્ટેમ્બર સુધી ચાલે છે, અનંત ચતુર્દશી પર સમાપ્ત થાય છે, અને ૨૬ સપ્ટેમ્બરે ક્ષમાવાણી — દિગંબર ક્ષમાશીલતાનો દિવસ — આવે છે.

દસ ગુણો

દરેકના આગળ ઉત્તમ લગાડવામાં આવે છે, "શ્રેષ્ઠ", જે દર્શાવે છે કે અહીં ગુણનો સંપૂર્ણ સ્વરૂપ સમજાવવામાં આવ્યો છે, સામાન્ય દૈનિક રૂપાંતર નહીં. સૂચિ તત્ત્વાર્થ સૂત્ર અનુસાર છે.

એક દિવસમાં એક ગુણ કેમ

દસ દિવસનો આ સ્વરૂપ શિક્ષણ સાધન છે. એકસાથે સમગ્ર ધર્મ લેવું સહમતિ લાવે છે અને કોઈ ફેરફાર નથી; એક દિવસ માટે નમ્રતા લેવી, અને સાંજના ઉપદેશમાં પૂછવું કે ગર્વ સવારે ક્યારે દેખાયો, તે ટાળવું વધુ મુશ્કેલ છે.

ક્રમ પણ અનિયમિત નથી. ક્ષમા પહેલા આવે છે કારણ કે ગુસ્સો જૈન મનશાસ્ત્રમાં ચાર કશયમાં પ્રથમ માનવામાં આવે છે — ગુસ્સો, ગર્વ, છેતરપિંડી અને લોભ — અને પ્રથમ ચાર દિવસો તે ક્રમમાં જવાબ આપે છે: ગુસ્સા સામે ક્ષમા, ગર્વ સામે મર્દવ, છેતરપિંડી સામે અર્જવ, લોભ સામે શૌચ.

દિવસો કેવી રીતે રાખવામાં આવે

દૈનિક રૂટિન મંદિર પૂજા અને ઉપદેશ પર કેન્દ્રિત છે. દિગંબર અનુસરણમાં વિશેષ ભાર અભિષેક પર હોય છે, જે મૂર્તિનું વિધિવત સ્નાન છે, અને સવારે કરવામાં આવતી પૂજા, ત્યારબાદ દિવસના ગુણ પર શાસ્ત્રીય ઉપદેશ. ઘણા દિગંબર સમુદાયો દસ દિવસમાં તત્ત્વાર્થ સૂત્ર વાંચે છે.

ઉપવાસ શ્વેતાંબર અનુસરણની જેમ જ ગ્રેડેડ પેટર્ન અનુસરે છે — ઉપવાસ, એકાસણું અને આયંબિલ ક્ષમતા અનુસાર, અને ચૌવિહાર વ્યાપક રીતે રાખવામાં આવે છે. કેટલાક સંપૂર્ણ દસ દિવસ રાખે છે. શબ્દો અહીં સમજાવવામાં આવ્યા છે.

અનંત ચતુર્દશી

દસમો અને અંતિમ દિવસ અનંત ચતુર્દશી છે, જે પર્વની સૌથી વિસતૃત પૂજાથી ઓળખાય છે. ઘણા સ્થળોએ આ દિવસે શોભાયાત્રા પણ થાય છે, અને આ દિવસ રાખનારા અનંત વ્રત કરે છે.

ક્ષમાવાણી

આ પછીનો દિવસ ક્ષમાવાણી છે, દિગંબર ક્ષમાવાણીનો દિવસ — સંવત્સરીનો સમકક્ષ. આ પ્રથા સમાન છે: માફી માંગવી અને આપવી, વ્યક્તિગત રીતે, સૌથી નજીકના અને સૌથી વધુ દુઃખ આપનારાઓથી શરૂ કરીને. સૌથી વધુ વપરાતા શબ્દો ઉત્તમ ક્ષમા છે, જોકે મિચ્છામિ દુક્કડમ્ સર્વત્ર સમજાય છે.

દિગંબર અને શ્વેતાંબર: શું ભિન્ન છે

ફર્કો સિદ્ધાંતની બદલે સ્વરૂપના છે. બંને પરંપરાઓ આ ઋતુને વર્ષનું ઉપવાસ, શાસ્ત્ર અધ્યયન અને હિસાબ-કિતાબ નિકાલ કરવાની તક માનવે છે, અને બંને અંતે દરેક જીવિત પ્રાણી પાસેથી ક્ષમા માંગે છે.