પ્રતિક્રમણ

પ્રતિક્રમણ નો અર્થ છે "પાછળ વળવું" — જ્યાંથી કોઈ ભટકી ગયો હોય ત્યાંથી પાછો ફરવું જ્યાં તે ઊભો રહેવાનું વચન આપ્યું હતું. તે જૈન આચરણનો કેન્દ્રિય વિધિ છે: નિર્ધારિત સમયગાળા દરમિયાન પોતાની જાતની આચરણની રચિત સમીક્ષા, ત્યારબાદ સ્વીકાર, પશ્ચાતાપ અને પુનરાવૃત્તિ વિરુદ્ધ સંકલ્પ.

ઘણાં જૈનોએ તે વર્ષમાં એકવાર અનુભવ્યું હોય છે, જેમ કે પર્યુષણ ના અંતિમ દિવસે સંવત્સરી પ્રતિક્રમણ. સાધુઓ તે રોજ બે વખત કરે છે.

તે માટે શું છે

જૈન સિદ્ધાંત કહે છે કે કર્મ એ આત્મા સાથે ક્રિયા, વાણી અને વિચાર દ્વારા ચિપકેલી પદાર્થ છે, અને તે છૂટાડી શકાય છે. પ્રતિક્રમણ એ તેને છૂટાડવાના સાધનોમાંનું એક છે. તર્ક સ્પષ્ટ છે: લાપરવાહીથી બંધાયેલ કર્મ ધ્યાનથી છૂટે છે, અને ધ્યાન ન આપતા પુનરાવૃત્ત થયેલા દોષથી બંધાયેલ કર્મ ધ્યાન આપવાથી છૂટે છે.

આજથી વિધિ એટલી વિશિષ્ટ અને લાંબી છે. સામાન્ય ખામી સ્વીકારવાથી કંઈ બદલાતું નથી. વિધિ વ્રતોને એક એક કરીને પસાર કરે છે અને દરેકના ઉલ્લંઘનના ખાસ પ્રકારોનું નામ લે છે — જે પ્રેક્ટિશનરને તેમની વાસ્તવિક આચરણ સામે દરેકની તપાસ કરવા માટે મજબૂર કરે છે, ન કે આરામદાયક સારાંશ તરફ જવા માટે.

છ આવશ્યક

પ્રતિક્રમણ છ ફરજિયાત આચરણોથી બનેલું છે, જેને શડ-આવશ્યક કહેવામાં આવે છે. ક્રમબદ્ધ રીતે કરવામાં આવે છે, તે પ્રેક્ટિશનરને મન શાંત કરવા થી લઈને આગળના સમયગાળાના પ્રતિબદ્ધ થવા સુધી લઈ જાય છે.

પાંચ પ્રકાર

Pratikraman તેનું નામ તે સમયગાળા પરથી પાડવામાં આવ્યું છે જે તે સમીક્ષા કરે છે. સમયગાળો જેટલો લાંબો, વિધિ તેટલી લાંબી અને વિગતવાર હોય છે.

• Devasi — સાંજના સમયે કરવામાં આવે છે, જે દિવસ પસાર થયો છે તેની સમીક્ષા કરે છે.
• Rai — સવારના સમયે કરવામાં આવે છે, રાત્રિની સમીક્ષા કરે છે.
• Pakkhi — પંદર દિવસે, દરેક ચંદ્ર માસના ચૌદમા દિવસે.
• Chaumasi — દરેક ચાર મહિનામાં, દરેક ઋતુના ફેરવટે.
• Samvatsari — વાર્ષિક, પર્યુષણના છેલ્લા દિવસે. આ ઓછામાં ઓછું છે: જે જૈન વર્ષમાં માત્ર એકવાર પ્રતિક્રમણ કરે છે તે આ એક કરે છે.

સંવત્સરી પ્રતિક્રમણ

વાર્ષિક સ્વરૂપ ઘણા કલાકો સુધી ચાલે છે, સામાન્ય રીતે બપોર પછી શરૂ થાય છે અને સાંજ સુધી ચાલુ રહે છે, અને તે એકમાત્ર પ્રસંગ છે જ્યારે હોલ ભરેલો હોય છે. તે આખા વર્ષને આવરી લે છે, અને તે રચનાત્મક રીતે વ્યાપક છે — ઘરમાલિકના બાર વ્રતો વિરુદ્ધ, યોગ્ય શ્રદ્ધા અને યોગ્ય જ્ઞાન વિરુદ્ધ, ઇન્દ્રિયોની restraint વિરુદ્ધ, અને એક ઈન્દ્રિયવાળા જીવજાતિઓના પાંચ વર્ગો વિરુદ્ધ થયેલ ઉલ્લંઘનો.

તે ક્ષમાપણ સાથે સમાપ્ત થાય છે: દરેક જીવજંતુ પાસેથી માફી માગવી અને દરેક જીવજંતુને માફી આપવી. આ એ બિંદુ છે જ્યાં મિચ્છામિ દુક્કડમ્ કહેવામાં આવે છે, અને આ કારણ છે કે આ વાક્યનું મહત્વ છે — તે કલાકોની ચોક્કસ ગણતરીના અંતે આવે છે, શરૂઆતમાં નહીં.

તે કેવી રીતે કરવામાં આવે છે

વ્યવહારિક રીતે, પ્રતિક્રમણ જૂથમાં કરવામાં આવે છે, જે એક સાધુ અથવા અનુભવી શ્રાવક દ્વારા નેતૃત્વ કરવામાં આવે છે, અને સંઘાર્થે અર્ધમગધી પ્રાકૃતમાં પાઠ કરે છે — આગમોની ભાષા. ભાગ લેનારાઓ ઊનના ચટાઈ (કટાસણું) પર બેસે છે, એક મુહપત્તી રાખે છે — મોઢા સામે રાખવામાં આવતો નાનો કપડો જે બોલતી વખતે હવામાં રહેલા જીવજંતુઓને નુકસાન પહોંચાડવાથી બચાવે છે — અને ચરવાળો, નરમ બ્રશનો ઉપયોગ કરે છે બેઠા પહેલા અથવા ચાલતા પહેલા જમીન સાફ કરવા માટે. કેટલાક પગલાં ઊભા રહીને, કેટલાક બેઠા રહીને, અને કેટલાક પ્રણામ કરીને કરવામાં આવે છે.

ઘણા ભાગ લેનારાઓ પ્રાકૃત શબ્દશઃ સમજી શકતા નથી, અને આ સમુદાયમાં લાંબા સમયથી ચર્ચાનો વિષય છે. પરંપરાગત દૃષ્ટિકોણ એ છે કે પાઠ એક કન્ટેનર છે અને વિચાર વિમર્શ તેની સામગ્રી છે: શબ્દો વ્યક્તિને રચનામાં લઈ જાય છે, પરંતુ વાસ્તવિક કાર્ય — જે તે વ્યક્તિએ શું કર્યું તે યાદ કરવું અને પછતાવો અર્થ કરવો — તે પ્રેક્ટિશનરના પોતાની ભાષામાં આંતરિક રીતે થાય છે. હવે અનુવાદ સાથેનું પુસ્તક વ્યાપકપણે ઉપયોગમાં લેવાય છે, અને ઘણા સંઘો પર્યુષણ પહેલા સમજૂતી સત્રો ચલાવે છે આ કારણસર.

શરૂઆત

પ્રતિક્રમણ સામાન્ય રીતે વાંચવાથી નહીં પરંતુ હાજરીથી શીખવામાં આવે છે. વધુ ભાગ સંઘો પર્યુષણ પહેલા અઠવાડિયાઓમાં અભ્યાસ સત્રો રાખે છે, અને વાર્ષિક સંવત્સરી પ્રતિક્રમણ પ્રથમ વખત કરનારા લોકો માટે અનુકૂળ બનાવવામાં આવ્યું છે. એક શીખનારને ક્રમ જાણવાની, પ્રાકૃત સાથે ચાલવાની, અથવા પોઝિશન યોગ્ય રીતે કરવાની અપેક્ષા નથી; ધ્યાનથી બેસી રહેવું જ પૂરતું છે.