પ્રતિક્રમણ

પ્રતિક્રમણ નો અર્થ છે "પાછળ વળવું" — જ્યાંથી કોઈ ભટકી ગયો હોય ત્યાંથી પાછું ફરવું જ્યાં તે ઊભો રહેવાનું વચન આપ્યું હતું. તે જૈન આચરણનો કેન્દ્રિય વિધિ છે: નિર્ધારિત સમયગાળા દરમિયાન પોતાની જાતની આચરણની રચિત સમીક્ષા, ત્યારબાદ સ્વીકાર, પશ્ચાતાપ અને પુનરાવૃત્તિ વિરુદ્ધ સંકલ્પ.

ઘણાં જૈનો તેને વર્ષે એકવાર, પર્યુષણ ના છેલ્લા દિવસે સંવત્સરી પ્રતિક્રમણ તરીકે અનુભવતા હોય છે. સાધુઓ તેને દરરોજ બે વખત કરે છે.

તેનું હેતુ શું છે

જૈન સિદ્ધાંત માને છે કે કર્મ એ આત્મા સાથે ક્રિયા, વાણી અને વિચાર દ્વારા જોડાયેલ પદાર્થ છે, અને તે છૂટકારો મેળવી શકાય છે. પ્રતિક્રમણ એ તેને છૂટકારો મેળવવાનો એક ઉપાય છે. તર્ક સ્પષ્ટ છે: લાપરવાહીથી બંધાયેલા કર્મને ધ્યાનથી છૂટકારો મળે છે, અને ધ્યાન ન આપતા પુનરાવૃત્ત થયેલા દોષથી બંધાયેલા કર્મને ધ્યાન આપવાથી છૂટકારો મળે છે.

આજથી વિધિ એટલી વિશિષ્ટ અને લાંબી છે. સામાન્ય રીતે ખામીઓ સ્વીકારવાથી કંઈ બદલાતું નથી. વિધિ વ્રતોને એક એક કરીને પસાર કરે છે અને દરેક વ્રત કેવી રીતે ભંગ થઈ શકે તે ખાસ રીતે જણાવે છે — જે પ્રેક્ટિશનરને તેમની વાસ્તવિક આચરણ સામે દરેક ચકાસવા માટે મજબૂર કરે છે, ન કે આરામદાયક સારાંશ તરફ જવા માટે.

છ આાવશ્યકાઓ

પ્રતિક્રમણ છ આવશ્યક પ્રથાઓથી બનેલું છે, જેને ષડ-આવશ્યક કહેવામાં આવે છે. ક્રમવાર કરવામાં, તે પ્રેક્ટિશનરને મન શાંત કરવા થી લઈને આગળના સમયગાળાના પ્રતિબદ્ધ થવા સુધી લઈ જાય છે.

પાંચ પ્રકાર

પ્રતિક્રમણ તેનું નામ સમીક્ષા કરેલા સમયગાળાના આધારે છે. સમયગાળો જેટલો લાંબો, વિધિ તેટલી લાંબી અને વિગતવાર હોય છે.

• Devasi — સાંજે કરવામાં આવે છે, જે દિવસ પસાર થયો તે સમીક્ષા કરે છે.
• Rai — સવારમાં કરવામાં આવે છે, રાત્રિની સમીક્ષા કરે છે.
• Pakkhi — પંદર દિવસે, દરેક ચંદ્ર મહિનાના ચૌદમો દિવસે.
• Chaumasi — દરેક ચાર મહિને, દરેક ઋતુના બદલાવ સમયે.
• Samvatsari — વાર્ષિક, પર્યુષણના છેલ્લા દિવસે. આ લઘુત્તમ છે: જે જૈન વર્ષમાં એક જ વખત પ્રતિક્રમણ કરે છે તે આ એક કરે છે.

Samvatsari Pratikraman

વાર્ષિક સ્વરૂપ ઘણા કલાકો ચાલે છે, સામાન્ય રીતે બપોર પછી શરૂ થાય છે અને સાંજ સુધી ચાલુ રહે છે, અને આ એ એકમાત્ર અવસર છે જ્યારે હોલ પૂરું ભરાય છે. તે આખા વર્ષને આવરી લે છે, અને તે રચનાત્મક રીતે વ્યાપક છે — ઘરમાલિકના બાર વ્રતો વિરુદ્ધ, યોગ્ય શ્રદ્ધા અને યોગ્ય જ્ઞાન વિરુદ્ધ, ઇન્દ્રિયોની restraint વિરુદ્ધ, અને એક ઈન્દ્રિયવાળા જીવજાતિના પાંચ વર્ગો વિરુદ્ધ થયેલા પાપો.

તે ક્ષમાપણ સાથે સમાપ્ત થાય છે: દરેક જીવજાતિ પાસેથી માફી માગવી અને દરેક જીવજાતિને માફી આપવી. આ એ જ ક્ષણ છે જ્યારે મિચ્છામિ દુક્કડમ્ કહેવામાં આવે છે, અને આ કારણ છે કે આ વાક્યનું મહત્વ છે — તે કલાકોની ચોક્કસ ગણતરીના અંતે આવે છે, શરૂઆતમાં નહીં.

તે કેવી રીતે કરવામાં આવે છે

વ્યવહારિક રીતે, પ્રતિક્રમણ સમૂહમાં કરવામાં આવે છે, જે એક સાધુ અથવા અનુભવી શ્રાવક દ્વારા નેતૃત્વ કરવામાં આવે છે, અને સભ્યગણ આગમોની ભાષા અર્ધમગધી પ્રાકૃતમાં પાઠ કરે છે. ભાગ લેનાર woollen ચટાઈ (કટાસણું) પર બેસે છે, મુહપત્તી રાખે છે — મોઢા સામે રાખવામાં આવેલ નાનું કપડું જે બોલતી વખતે હવામાં રહેલા જીવજાતિને નુકસાન થવાથી રોકે છે — અને ચરવાલો, એક નરમ બ્રશ, ઉપયોગ કરે છે બેઠા પહેલા અથવા હલતાં જમીન સાફ કરવા માટે. કેટલાક પગલાં ઊભા રહીને કરવામાં આવે છે, કેટલાક બેસીને, કેટલાક પ્રણામમાં.

ઘણા ભાગ લેનાર પ્રાકૃત શબ્દશઃ સમજતા નથી, અને આ સમુદાયમાં લાંબા સમયથી ચર્ચાનો વિષય છે. પરંપરાગત સ્થિતિ એ છે કે પાઠ એક કન્ટેનર છે અને ચિંતન તેની સામગ્રી: શબ્દો વ્યક્તિને રચનામાં લઈ જાય છે, પરંતુ વાસ્તવિક કાર્ય — જે તે શું કર્યું તે યાદ કરવું અને પછાતીનો અર્થ કરવો — પ્રેક્ટિશનરના પોતાની ભાષામાં અંદરથી થાય છે. હવે અનુવાદ સાથેનું પુસ્તક વ્યાપક રીતે ઉપયોગમાં લેવાય છે, અને ઘણા સંઘો પર્યુષણ પહેલાં સ્પષ્ટીકરણ સત્રો ચલાવે છે આ કારણસર.

શરૂઆત

પ્રતિક્રમણ સામાન્ય રીતે વાંચવાથી નહીં પરંતુ હાજરીથી શીખવામાં આવે છે. વધુ ભાગ સંઘો પર્યુષણ પહેલાંના અઠવાડિયાઓમાં અભ્યાસ સત્રો રાખે છે, અને વાર્ષિક સંવત્સરી પ્રતિક્રમણ તે લોકો માટે રચાયેલ છે જે પ્રથમ વખત કરે છે. એક શીખનારને ક્રમ જાણવાની, પ્રાકૃત સાથે ચાલવાની, અથવા યોગ્ય રીતે આસન કરવાની અપેક્ષા નથી; ધ્યાનથી બેસવું જ પૂરતું છે.