પ્રતિક્રમણ

પ્રતિક્રમણ નો અર્થ છે "પાછળ વળવું" — જ્યાંથી કોઈ ભટકી ગયો હોય ત્યાંથી પાછું ફરવું જ્યાં તે ઊભો રહેવાનું વચન આપ્યું હતું. તે જૈન અભ્યાસનો કેન્દ્રિય વિધિ છે: નિર્ધારિત સમયગાળા દરમિયાન પોતાની વર્તનનું સંરચિત સમીક્ષા, ત્યારબાદ સ્વીકાર, પશ્ચાતાપ અને પુનરાવૃત્તિ વિરુદ્ધ સંકલ્પ.

ઘણાં જૈનો તેને વર્ષે એકવાર, પર્યુષણ ના છેલ્લા દિવસે સંવત્સરી પ્રતિક્રમણ તરીકે અનુભવતા હોય છે. સાધુઓ તેને દરરોજ બે વખત કરે છે.

તેનું હેતુ શું છે

જૈન સિદ્ધાંત કહે છે કે કર્મ એ આત્મા સાથે ક્રિયા, વાણી અને વિચાર દ્વારા ચિપકેલી પદાર્થ છે, અને તે છૂટકારો મેળવી શકાય છે. પ્રતિક્રમણ એ તેને છૂટકારો મેળવવાનો એક ઉપાય છે. તર્ક સ્પષ્ટ છે: લાપરવાહીથી બંધાયેલ કર્મ ધ્યાનથી છૂટકારો મળે છે, અને ધ્યાન ન આપતા પુનરાવૃત્ત થયેલા દોષથી બંધાયેલ કર્મ ધ્યાન આપવાથી છૂટકારો મળે છે.

આજથી વિધિ એટલી વિશિષ્ટ અને લાંબી છે. સામાન્ય રીતે અપૂર્ણતાનું સ્વીકારવું કશું બદલતું નથી. વિધિ વ્રતોને એક એક કરીને પસાર કરે છે અને દરેકના ઉલ્લંઘનના ખાસ પ્રકારોને નામ આપે છે — જે પ્રયોગકર્તાને તેમની વાસ્તવિક વર્તન સામે ચકાસવા માટે મજબૂર કરે છે, ન કે આરામદાયક સારાંશ તરફ જવા માટે.

છ આવશ્યક

પ્રતિક્રમણ છ આવશ્યક પ્રથાઓથી બનેલું છે, જેને ષડ-આવશ્યક કહેવામાં આવે છે. ક્રમબદ્ધ રીતે કરવામાં આવે ત્યારે તે પ્રયોગકર્તાને મનને શાંત કરવા થી આગળના સમયગાળાના પ્રતિબદ્ધ થવા સુધી લઈ જાય છે.

પાંચ પ્રકાર

પ્રતિક્રમણ તેનું નામ તે સમયગાળા પરથી પાડવામાં આવ્યું છે જે તે સમીક્ષા કરે છે. સમયગાળો જેટલો લાંબો, વિધિ તેટલી લાંબી અને વિગતવાર હોય છે.

• Devasi — સાંજે કરવામાં આવે છે, પસાર થયેલા દિવસની સમીક્ષા.
• Rai — સવારમાં કરવામાં આવે છે, રાત્રીની સમીક્ષા.
• Pakkhi — પંદર દિવસમાં, દરેક ચંદ્ર માસના ચૌદમો દિવસે.
• Chaumasi — દરેક ચાર મહિને, દરેક ઋતુના ફેરફાર સમયે.
• Samvatsari — વાર્ષિક, પર્યુષણના છેલ્લા દિવસે. આ ઓછામાં ઓછું છે: જે જૈન વર્ષમાં માત્ર એકવાર પ્રતિક્રમણ કરે છે તે આ એક કરે છે.

સંવત્સરી પ્રતિક્રમણ

વાર્ષિક સ્વરૂપ ઘણા કલાકો ચાલે છે, સામાન્ય રીતે બપોર પછી શરૂ થાય છે અને સાંજ સુધી ચાલુ રહે છે, અને તે એકમાત્ર પ્રસંગ છે જ્યારે હોલ ભરેલો હોય છે. તે આખા વર્ષને આવરી લે છે, અને તે રચનાત્મક રીતે વ્યાપક છે — ઘરકામકર્તાના બાર વ્રતો વિરુદ્ધ, યોગ્ય શ્રદ્ધા અને યોગ્ય જ્ઞાન વિરુદ્ધ, ઇન્દ્રિયોની restraint વિરુદ્ધ, અને એક ઇન્દ્રિયવાળા જીવજાતિના પાંચ વર્ગો વિરુદ્ધ થયેલા પાપો.

તે ક્ષમાપણ સાથે સમાપ્ત થાય છે: દરેક જીવથી માફી માગવી અને દરેક જીવને માફી આપવી. આ એ બિંદુ છે જ્યાં મિચ્છામિ દુક્કડમ્ કહેવામાં આવે છે, અને આ કારણ છે કે આ વાક્યનું મહત્વ છે — તે કલાકોની ચોક્કસ ગણતરીના અંતે આવે છે, શરૂઆતમાં નહીં.

તે કેવી રીતે કરવામાં આવે છે

વ્યવહારિક રીતે, પ્રતિક્રમણ જૂથમાં કરવામાં આવે છે, એક સાધુ-સાધ્વી અથવા અનુભવી શ્રાવક દ્વારા નેતૃત્વ આપવામાં આવે છે, અને સભા અર્ધમગધી પ્રાકૃતમાં પાઠ કરે છે — આગમોની ભાષા. ભાગ લેનાર woollen ચટાઈ (કટાસણું) પર બેસે છે, મુહપત્તી રાખે છે — મોઢા સામે રાખવામાં આવતી નાની કપડાની પાટલી જે બોલતી વખતે હવામાં રહેલા જીવને નુકસાન ન પહોંચાડે, અને ચરવાળો, નરમ બ્રશનો ઉપયોગ કરે છે બેઠા પહેલા અથવા ચાલતા પહેલા જમીન સાફ કરવા માટે. કેટલાક પગલાં ઊભા રહીને, કેટલાક બેસીને, અને કેટલાક પ્રણામ કરીને કરવામાં આવે છે.

ઘણા ભાગ લેનાર પ્રાકૃત શબ્દશઃ સમજતા નથી, અને આ સમુદાયમાં લાંબા સમયથી ચર્ચાનો વિષય રહ્યો છે. પરંપરાગત સ્થિતિ એ છે કે પાઠ એક કન્ટેનર છે અને ચિંતન તે સામગ્રી છે: શબ્દો વ્યક્તિને રચનામાં લઈ જાય છે, પરંતુ વાસ્તવિક કાર્ય — જે કર્યું તે યાદ કરવું અને પશ્ચાતાપનો અર્થ કરવો — પ્રેક્ટિશનરના પોતાની ભાષામાં આંતરિક રીતે થાય છે. હવે પાઠ સાથે અનુવાદવાળા પુસ્તકો વ્યાપકપણે ઉપયોગમાં છે, અને ઘણા સંઘો પર્યુષણ પહેલાં આ માટે સ્પષ્ટીકરણ સત્રો ચલાવે છે.

શરૂઆત

પ્રતિક્રમણ સામાન્ય રીતે વાંચવાથી નહીં પરંતુ હાજરીથી શીખવામાં આવે છે. વધુ ભાગ સંઘો પર્યુષણ પહેલાંના અઠવાડિયાઓમાં અભ્યાસ સત્રો રાખે છે, અને વાર્ષિક સંવત્સરી પ્રતિક્રમણ પ્રથમ વખત કરનારા લોકો માટે અનુકૂળ બનાવવામાં આવ્યું છે. એક શીખનારને ક્રમ જાણવાની, પ્રાકૃત સાથે ચાલવાની, અથવા પોઝિશન યોગ્ય રીતે કરવાની અપેક્ષા નથી; ધ્યાનથી બેસી રહેવું જ પૂરતું છે.