નવપદ ઓલી

વર્ષમાં બે વાર, દર વખતે નવ દિવસ માટે, મોટી સંખ્યામાં શ્વેતાંબર જૈન એક દિવસમાં એક જ વખત ઉકાળેલાં અનાજ અને દાળ ખાય છે જેમાં તેલ, ઘી, દૂધ, દહીં, ખાંડ, લીલાં શાકભાજી અને મસાલા ન હોય. જાળવી રાખવામાં આવેલ સ્વાદરહિત ખોરાક, દરરોજ એક વખત, નવ સતત દિવસ માટે. તેને નવપદ ઓલી કહેવામાં આવે છે, જેને આયંબિલ ઓલી પણ કહે છે, અને આ નવ દિવસો પૈકી દરેક દિવસ સિદ્ધચક્રના નવ પદ—સ્થિતિઓ—ને અર્પિત હોય છે.

આ શ્વેતાંબર ધર્મચર્યા પછીની સૌથી વ્યાપક રીતે પાલન કરાતી રીતોમાંની એક છે પર્યુષણ, અને જૈન પ્રથામાં એકદમ અનન્ય છે કે દર દિવસે એક નિશ્ચિત ચિંતન વિષય સાથે કડક શારીરિક શિસ્ત જોડાય છે. ઉપવાસ અનિશ્ચિત સહનશીલતા નથી. દર દિવસે એક વિષય હોય છે.

નવ પદ

નવપદ સિદ્ધચક્રની નવ સ્થિતિઓ છે, જે આ ધારણા કેન્દ્રમાં દર્શાવાય છે. પાંચ જીવ છે; ચાર ગુણો છે.

પ્રથમ પાંચ છે પંચ પરમેષ્ઠી, નવકાર મંત્રમાં નમસ્કાર કરાતા પાંચ સર્વોચ્ચ પ્રાણીઓ — જે મંત્ર જૈન દ્વારા સૌથી વધુ વાર ઉચ્ચારવામાં આવે છે, અને જેમાં કોઈ દેવતાનું નામ નથી લેવાતું અને કંઈ માંગવામાં નથી આવતું. છેલ્લાં ચાર છે રત્નત્રય, સાચા શ્રદ્ધા, જ્ઞાન અને આચારના ત્રણ રત્નો, જેમાં ચોથા તરીકે તપસ્યા ઉમેરવામાં આવી છે. આ રચના અનિયમિત નથી: ઓલી એક પ્રેક્ટિશનરને નવ દિવસમાં સમગ્ર જૈન માર્ગથી પસાર કરાવે છે, પહેલા તે પ્રાણીઓ જેઓ તેને પ્રતિબિંબિત કરે છે અને પછી તે ગુણો જે તેને બનાવે છે.

દરેક દિવસે એક સંબંધિત રંગ હોય છે, અને સંપૂર્ણ નિયમનું પાલન કરનારા તે રંગનું ખોરાક ખાય છે જ્યાં આયંબિલ નિયમો મંજૂર કરે છે — પ્રથમ બે દિવસ માટે સફેદ, આચાર્ય માટે લાલ, ઉપાધ્યાય માટે પીળો અથવા કેસરિયો, સાધુ માટે કાળો અથવા ગાઢ, અને ચાર ગુણો માટે ફરીથી સફેદ. દરેક દિવસની પોતાની માળા પાઠની સંખ્યા, પોતાની ખમાસણા પ્રણામોની સંખ્યા અને પોતાની કૌસગ્ગા હોય છે.

જ્યારે નવપદ ઓલીનું પાલન થાય છે

વર્ષમાં બે વખત, બંને વખત તેજસ્વી પખંડના સાતમા દિવસે શરૂ થઈને પૂર્ણિમા સુધી ચાલે છે:

• ચૈત્રી ઓલી — ચૈત્રમાં, માર્ચ અથવા એપ્રિલમાં, ચૈત્ર પૂર્ણિમા પર સમાપ્ત થાય છે.
• અશ્વિન ઓલી, જેને આસો ઓલી પણ કહે છે — અશ્વિનમાં, સપ્ટેમ્બર અથવા ઓક્ટોબરમાં, અશ્વિન પૂર્ણિમા પર સમાપ્ત થાય છે. આ ઓલી ચાતુર્માસની અંદર આવે છે, પર્યુષણ પછી થોડા સમય પછી.

બે ઓલીઓ છ મહિના અલગ છે, જે ઇરાદાપૂર્વક છે: આ પાલન પુનરાવર્તિત થવા માટે રચાયેલું છે. પરંપરાગત સંપૂર્ણ ઉપક્રમ દરેક વર્ષે ચાર અને અડધા વર્ષ માટે બંને ઓલીઓનું પાલન છે — કુલ એક્યાસી ઓલીઓ — જે એક ઉદયાપન, સમાપનનો ઔપચારિક સમારોહ સાથે પૂર્ણ થાય છે. ઘણા લોકો એક ઓલી દર વર્ષે રાખે છે, અથવા અર્ધ ઓલી, અથવા તેમના માટે સૌથી મહત્વપૂર્ણ પદના દિવસે એક દિવસ આયંબિલ રાખે છે. આ બધું માન્ય છે; નવ દિવસનું સ્વરૂપ સંપૂર્ણ છે, એકમાત્ર મંજૂર સ્વરૂપ નથી.

આયંબિલ ખરેખર શું મંજૂર કરે છે

આયંબિલ એક દિવસમાં એક જ ભોજન છે, બેસીને, દિવસના પ્રકાશમાં લેવાતું, તે રસમાંથી મુક્ત રસોઈ કરેલું ખોરાક હોય છે. વ્યવહારમાં આનો અર્થ છે ઉકાળેલું અનાજ — ચોખા, ઘઉં, જવાર, બાજરી — અને ઉકાળેલી દાળ, પાણી સાથે. તેલ, ઘી અને તમામ ચરબીયુક્ત વસ્તુઓ બહાર છે; દૂધ, દહીં અને દરેક દૂધના ઉત્પાદનો; ખાંડ, ગુડ અને મીઠાશવાળા પદાર્થો; લીલા શાકભાજી અને ફળો; અને તે મસાલા જે ખોરાકને સ્વાદિષ્ટ બનાવે છે તે પણ બહાર છે. માત્ર ઉકાળેલું પાણી પીવામાં આવે છે, અને સૂર્યાસ્ત પછી કશું પણ લેવામાં આવતું નથી.

ઉદ્દેશ્ય રાસ — આકર્ષણના વિષય તરીકે સ્વાદનું નિવારણ — છે, માત્ર માત્રા ઘટાડવી નહીં. એક આયંબિલ ભોજન સંપૂર્ણ હોઈ શકે છે. તે સામાન્ય રીતે આનંદદાયક ન હોઈ શકે, અને આ આકર્ષણ વિના, રોજ એકવાર, નવ દિવસ માટે ખાવું એ ખોરાક વિના રહેવાની તુલનામાં એક વિશિષ્ટ અને સંપૂર્ણ રીતે અલગ નિયમ છે. ઘણા જૈન સમુદાયો એક આયંબિલ શાળા ચલાવે છે, એક રસોડું જે ઓલી દરમિયાન અનુરૂપ ખોરાક તૈયાર કરે છે, કારણ કે ઘરમાં નવ દિવસ માટે યોગ્ય રીતે કરવું મુશ્કેલ છે. જોવાઓ જૈન ઉપવાસ સમજાવેલ કે કેવી રીતે આયંબિલ સંબંધિત છે ઉપવાસ, એકાસણું અને લાંબા તપસ્યાઓ સાથે.

શ્રીપાલ અને મયનાસુન્દરી

નવપદ ઓલી એક વાર્તા સાથે અવિભાજ્ય છે, અને તે વાર્તા તેનુ પાલન કરનારા મોટા ભાગના સમુદાયોમાં નવ દિવસ સુધી ઊંચા અવાજમાં વાંચવામાં આવે છે.

મયનાસુન્દરી, એક રાજકુમારી, તેના પિતાને કહે છે કે વ્યક્તિની સ્થિતિ તેના પોતાના કર્મ પરથી નિર્ભર છે, રાજાના કૃપા પરથી નહીં. ગુસ્સામાં, તે તેને શ્રીપાલ સાથે લગ્ન કરાવે છે, જે એક કષ્ટગ્રસ્ત માણસ છે અને સાતસો અન્ય કષ્ટગ્રસ્તો સાથે એક દળનું નેતૃત્વ કરે છે. મયનાસુન્દરી ફરિયાદ વિના સ્વીકાર કરે છે. એક આચાર્યની સલાહ પર તે અને શ્રીપાલ નવપદ ઓલી લે છે — નવ દિવસ આયંબિલ સાથે નવ પદોની પૂજા — અને પૂર્ણ થયા પછી પૂજામાં વપરાયેલ પાણી લગાવવામાં આવે છે, અને શ્રીપાલ અને બધા સાતસો કષ્ટગ્રસ્તો સાજા થાય છે. શ્રીપાલ પછી રાજા બને છે.

વાર્તા સિદ્ધચક્રની કાર્યક્ષમતા દર્શાવવાનું ઉદાહરણ છે, અને તે શું અર્થ ધરાવે તે જૈન શિક્ષણમાં ચોક્કસ હોવું જરૂરી છે. વાર્તામાં કોઈ દેવતા નથી જે વિનંતી પૂરી કરે; કોઈ અરજી સ્વીકારવામાં આવતી નથી. જૈન ધર્મમાં સર્જક દેવતા નથી અને તીર્થંકરો, જે મુક્ત છે, હસ્તક્ષેપ કરતા નથી. વાર્તા કહે છે કે યોગ્ય શ્રદ્ધા સાથે કરવામાં આવેલી પૂજા અને તપસ્યા કર્મને દૂર કરે છે, અને કર્મ દૂર થવાથી જે થાય છે તે બદલાય છે — જે જ સિદ્ધાંત અન્યત્ર પણ જીવનરૂપે કહે છે, તર્કરૂપે નહીં.

સિદ્ધચક્ર

સિદ્ધચક્ર એ આ આકૃતિ જ છે: નવ સ્થાનવાળા કમળનું ચિત્ર, જેમાં અરિહંત કેન્દ્રમાં હોય છે અને અન્ય આઠ તેની આસપાસ ગોઠવાયેલા હોય છે, સામાન્ય રીતે ધાતુની થાળી અથવા યંત્ર પર લખાયેલું હોય છે. મૂર્તિપૂજક મંદિરોમાં તેને ઓલી દરમિયાન પાણી, ચંદન અને ફૂલો વડે પૂજવામાં આવે છે, અને અંતિમ વિધિ — સિદ્ધચક્ર મહાપૂજન — શ્વેતાંબર વર્ષના મોટા સમારોહોમાંનું એક છે. સ્થાનકવાસી અને તેરાપંથ જૈન, જે મૂર્તિઓ કે યંત્રોની પૂજા કરતા નથી, ઓલીને ઉપવાસ અને આકૃતિ વિના નવ પદોની ધ્યાનધારણા તરીકે રાખે છે. ત્રણ પરંપરાઓ વચ્ચે શું તફાવત છે તે માટે જુઓ શ્વેતાંબર જૈન ધર્મ.