નવપદ ઓલી

વર્ષમાં બે વખત, દરેક વખતે નવ દિવસ માટે, મોટી સંખ્યામાં શ્વેતાંબર જૈનોએ એક દિવસમાં એક જ ભોજન લેતા હોય છે જેમાં ઉકાળેલા અનાજ અને દાળ હોય છે, જેમાં તેલ, ઘી, દૂધ, દહીં, ખાંડ, લીલા શાકભાજી અને મસાલા ન હોય. ઇરાદાપૂર્વક સ્વાદહીન ખોરાક, એક દિવસમાં એકવાર, નવ સતત દિવસ માટે. તે છે નવપદ ઓલી, જેને આયંબિલ ઓલી પણ કહેવામાં આવે છે, અને આ નવ દિવસોમાં દરેક દિવસ સિદ્ધચક્રના નવ પદ—સ્થિતિઓ—ને સમર્પિત હોય છે.

આ શ્વેતાંબરની સૌથી વ્યાપક રીતે પાલન કરવામાં આવતી પરંપરાઓમાંનું એક છે પર્યુષણ, અને જૈન પ્રથામાં તે અનોખું છે કે કડક શારીરિક શિસ્ત સાથે દરેક દિવસ માટે એક નિશ્ચિત ધ્યાનનું વિષય જોડાય છે. ઉપવાસ માત્ર સહનશક્તિ નથી. દરેક દિવસનો એક વિષય હોય છે.

નવ પદો

નવપદ સિદ્ધચક્રના નવ સ્થિતિઓ છે, જે આ અનુષ્ઠાનના કેન્દ્રમાં આવેલ આકૃતિ છે. પાંચ જીવ છે; ચાર ગુણો છે.

પ્રથમ પાંચ છે પંચ પરમેષ્ઠી, નવકાર મંત્રમાં નમસ્કાર કરાતા પાંચ પરમાત્માઓ — જે મંત્ર જૈન દ્વારા સૌથી વધુ વાર ઉચ્ચારવામાં આવે છે, અને જેમાં કોઈ દેવતાનું નામ નથી લેવાતું અને કંઈ માંગવામાં આવતું નથી. છેલ્લાં ચાર છે રત્નત્રય, સાચા શ્રદ્ધા, જ્ઞાન અને ચારિત્રના ત્રણ રત્નો, જેમાં તપસ્યા ચોથા તરીકે ઉમેરાય છે. આ રચના અનિયમિત નથી: ઓલી એક પ્રેક્ટિશનરને નવ દિવસમાં સમગ્ર જૈન માર્ગથી પસાર કરાવે છે, પહેલા તે પ્રાણીઓ જેઓ તેને પ્રતિબિંબિત કરે છે અને પછી તે ગુણો જે તેને બનાવે છે.

દરેક દિવસે એક સંબંધિત રંગ હોય છે, અને સંપૂર્ણ નિયમનું પાલન કરનારા તે રંગનું ખોરાક ખાય છે જ્યાં આયંબિલ નિયમો મંજૂર કરે છે — પ્રથમ બે દિવસ માટે સફેદ, આચાર્ય માટે લાલ, ઉપાધ્યાય માટે પીળો અથવા કેસરિયો, સાધુ માટે કાળો અથવા ગાઢ, અને ચાર ગુણો માટે ફરીથી સફેદ. દરેક દિવસની પોતાની માળા જપની સંખ્યા, પોતાની ખમાસન પ્રણામોની સંખ્યા અને પોતાની કૌસગ્ગા હોય છે.

જ્યારે નવપદ ઓલીનું પાલન થાય છે

વર્ષમાં બે વખત, બંને વખત ચંદ્રકિર્તિ પખંડના સાતમાથી પૂર્ણિમા સુધી ચાલે છે:

• ચૈત્રી ઓલી — ચૈત્રમાં, માર્ચ અથવા એપ્રિલમાં, ચૈત્ર પૂર્ણિમા પર સમાપ્ત થાય છે.
• અશ્વિન ઓલી, જેને આસો ઓલી પણ કહે છે — અશ્વિનમાં, સપ્ટેમ્બર અથવા ઓક્ટોબરમાં, અશ્વિન પૂર્ણિમા પર સમાપ્ત થાય છે. આ ઓલી ચાતુર્માસની અંદર આવે છે, પર્યુષણ પછી થોડા સમય પછી.

બે ઓલીઓ છ મહિના અલગ છે, જે ઇરાદાપૂર્વક છે: આ પાલન પુનરાવર્તિત થવા માટે ડિઝાઇન કરાયું છે. સંપૂર્ણ પરંપરાગત ઉપક્રમ દરેક વર્ષે ચાર અને અડધા વર્ષ માટે બંને ઓલીઓનું પાલન છે — કુલ એક્યાસી ઓલીઓ — અને એક ઉદયાપન, સમાપનનો ઔપચારિક સમારોહ સાથે પૂર્ણ થાય છે. ઘણા લોકો એક ઓલી દર વર્ષે રાખે છે, અથવા અર્ધ ઓલી, અથવા સૌથી મહત્વના પદના દિવસે એક દિવસ આયંબિલ કરે છે. આ બધું માન્ય છે; નવ દિવસનું સ્વરૂપ સંપૂર્ણ છે, એકમાત્ર મંજૂર સ્વરૂપ નથી.

આયંબિલ વાસ્તવમાં શું મંજૂર કરે છે

આયંબિલ એક દિવસમાં એક જ ભોજન છે, બેસીને, દિવસના પ્રકાશમાં લેવાતું, તે રસમાંથી સંપૂર્ણપણે મુક્ત રસોઈ કરેલું ખોરાક હોય છે. વાસ્તવમાં આનો અર્થ છે ઉકાળેલું અનાજ — ચોખા, ઘઉં, જવાર, બાજરી — અને ઉકાળેલી દાળ, પાણી સાથે. તેલ, ઘી અને તમામ ચરબી; દૂધ, દહીં અને દરેક દૂધ ઉત્પાદનો; ખાંડ, ગુડ અને મીઠાશવાળા પદાર્થો; લીલા શાકભાજી અને ફળો; અને ખોરાકને સ્વાદિષ્ટ બનાવનારા મસાલા આમાંથી બહાર છે. માત્ર ઉકાળેલું પાણી પીવામાં આવે છે, અને સૂર્યાસ્ત પછી કશું પણ લેવાતું નથી.

ઉદ્દેશ્ય છે રાસ — આકર્ષણના વિષય તરીકે સ્વાદનું નિવારણ — માત્ર માત્રામાં ઘટાડો નહીં. એક આયંબિલ ભોજન પૂરતું હોઈ શકે છે. તે સામાન્ય રીતે આનંદદાયક ન હોઈ શકે, અને આ આકર્ષણ વિના, રોજ એક વખત, નવ દિવસ માટે ખાવું એ ખોરાક વિના રહેવાની તુલનામાં એક વિશિષ્ટ અને સંપૂર્ણ રીતે અલગ શિસ્ત છે. ઘણા જૈન સમુદાયો એક આયંબિલ શાળા ચલાવે છે, એક રસોડું જે ઓલી દરમિયાન અનુરૂપ ખોરાક તૈયાર કરે છે, કારણ કે ઘર પર નવ દિવસ માટે યોગ્ય રીતે કરવું મુશ્કેલ છે. જુઓ જૈન ઉપવાસ સમજાવેલ કે કેવી રીતે આયંબિલ સંબંધિત છે ઉપવાસ, એકાસણું અને લાંબા તપસ્યાઓ સાથે.

શ્રીપાલ અને મયનસુંદરિ

નવપદ ઓલી એક વાર્તા સાથે અવિભાજ્ય છે, અને તે વાર્તા નવ દિવસ દરમિયાન મોટાભાગના સમુદાયોમાં ઉંચે વાંચવામાં આવે છે જે તેને રાખે છે.

મયનસુંદરિ, એક રાજકુમારી, તેના પિતાને કહે છે કે વ્યક્તિની સ્થિતિ તેના પોતાના કર્મ પરથી નિર્ભર છે, રાજાની કૃપા પરથી નહીં. ગુસ્સામાં, તે તેને શ્રીપાલ સાથે વિવાહ કરે છે, જે એક કષ્ટગ્રસ્ત માણસ છે અને સાતસો અન્ય લોકો સાથે જે સમાન રોગથી પીડિત છે. મયનસુંદરિ ફરિયાદ વિના સ્વીકાર કરે છે. એક આચાર્યની સલાહ પર તે અને શ્રીપાલ નવપદ ઓલી કરે છે — નવ દિવસ આયંબિલ સાથે નવ પદોની પૂજા — અને પૂર્ણ થયા પછી પૂજામાં ઉપયોગ થયેલું પાણી લગાવવામાં આવે છે, અને શ્રીપાલ અને બધા સાતસો સાજા થાય છે. શ્રીપાલ પછી રાજા બને છે.

વાર્તા સિદ્ધચક્રની કાર્યક્ષમતા દર્શાવવા માટે કહેવામાં આવે છે, અને તે શું અર્થ ધરાવે છે તે જૈન શિક્ષણમાં ચોક્કસ હોવું જરૂરી છે. વાર્તામાં કોઈ દેવતા નથી જે વિનંતી પૂરી કરે; કોઈ અરજીએ જવાબ નથી મળતો. જૈન ધર્મમાં સર્જનહાર દેવતા નથી અને તીર્થંકરો, મુક્ત થયેલા, હસ્તક્ષેપ કરતા નથી. વાર્તા કહે છે કે યોગ્ય શ્રદ્ધા સાથે કરવામાં આવેલી પૂજા અને તપસ્યા કર્મને દૂર કરે છે, અને કર્મ દૂર થવાથી જે થાય છે તે બદલાય છે — જે જ સિદ્ધાંત અન્યત્ર પણ કહે છે, જીવન તરીકે અને દલીલ તરીકે નહીં.

સિદ્ધચક્ર

સિદ્ધચક્ર એ આ આકૃતિ જ છે: નવ સ્થાનવાળા કમળનું ચિત્ર, જેમાં અરિહંત કેન્દ્રમાં હોય છે અને અન્ય આઠ તેની આસપાસ ગોઠવાયેલા હોય છે, સામાન્ય રીતે ધાતુની થાળી અથવા યંત્ર પર લખાયેલું હોય છે. મૂર્તિપૂજક મંદિરોમાં તે ઓલી દરમિયાન પાણી, ચંદન અને ફૂલો વડે પૂજવામાં આવે છે, અને અંતિમ વિધિ — સિદ્ધચક્ર મહાપૂજન — શ્વેતાંબર વર્ષના મોટા સમારોહોમાંનું એક છે. સ્થાનકવાસી અને તેરાપંથ જૈન, જે મૂર્તિઓ કે યંત્રોની પૂજા કરતા નથી, ઓલીને ઉપવાસ અને આ આકૃતિ વિના નવ પદોની ધ્યાનધારણા તરીકે રાખે છે. ત્રણ પરંપરાઓ વચ્ચે શું તફાવત છે તે માટે શ્વેતાંબર જૈન ધર્મ જુઓ.